Peynir altı suyu

Süt endüstrisinden kaynaklanan atıksularda, en büyük kirletici kaynağı, peynir üretimi sonucu oluşan ve kirletici vasfı yüksek olan peyniraltı suları oluşturmaktadır.Kısaca belirtmek gerekirse peynir için işlenen 100 kg sütün, yaklaşık 90 kg’mı peyniraltı suyu olarak oluşmaktadır. Ülkemizde yılda 40.000 ton peynir üretiminin bulunduğu göz ününe alınırsa 360.000 ton peyniraltısuyu oluşmaktadır. Bu durumda hem önemli ölçüde besin israfına hem de arıtılmadan alıcı ortamlara verilebilen bu tür atıksular çevre kirliliğine neden olmaktadır. Sütçülükle uğraşan işletmelerin genellikle çok düşük kapasiteli olması pek çok yan ürünün üretilmesini engellemektedir. Özellikle peynir işletmelerinde, peyniraltı suyundan lor, laktoz, albimün ve kurutulmuş peynirsuyu gibi yan ürünler elde edilir. Püskürtme yöntemi ile kurutulmuş peynir suyu ve laktoz insan tüketimi için uygun bir besindir. Peynir suyundaki yüksek süt şekeri içeriği dolayısıyla bazı tesisiler bu şekerin bir kısmını kristalize laktoz olarak elde ederler, daha sonra temizlenerek ilaç ve şekerleme endüstrisinde kullanılmaktadır Büyük kapasiteli işletmelerde peynir suyunun değerlendirilmesi yoluna gidilmektedir. Ancak, peynir üretimimizin büyük bir çoğunluğunun yapıldığı mandıralarda böyle bir değerlendirme yapılamamaktadır.
Avrupa ülkelerinde Hollanda başta olmak üzere İtalya, Fransa gibi ülkelerde peyniraltı suyu kurutularak değerlendirilmektedir. Ülkemizde de peyniraltı suyunun değerlendirilmesi için gereken yatırımlar desteklenmelidir.
Birçok küçük işletme peyniraltı suyunu değerlendirmek amacıyla, bu suyu kaynatarak lor elde ediyorsa da, bunun ekonomik değeri nisbeten sınırlı kalmaktadır. Peyniraltı suyundaki %1.5 oranındaki katı madde lor olarak alınmaktadır. Ancak, peyniraltı suyunda %5.5-6.6 oranında katı madde bulunmaktadır. Toz haline getirildiğinde bunun tamamı alınmaktadır. Küçük işletmeler tarafından yapılan bu lor alma işleminden sonra yine atıksu oluşmakta, dolayısıyla kirletici etkisi giderilememektedir. Toz haline getirme işlemindeyse, su tamamen uçurulduğu için herhangi bir atıksu oluşmamakta ve durum çevre kirliliğinin önlenmesi açısından önem taşımaktadır.
Peyniraltı suyunun asit ve yağ oranı yüksek bir materyal olması nedeniyle arıtılması da pahalı olmaktadır. Bugün ülkemizde süt işletmeciliği yapan tesislerin çoğunun ilkel şartlarda çalışan küçük kapasiteli işletmeler olması arıtma için gerekli olan altyapının yapılmasını ekonomik açıdan güçleştirmekte, bu nedenle çoğu işletme arıtma tesisi yapmaktansa bu suları doğrudan alıcı ortama vermeyi tercih etmektedirler.
Çevre kirliliğinin önlenmesi ve süt işletmeleri atıksularının değerlendirilebilmesi için Hollanda, İtalya, Fransa gibi Avrupa ülkelerinde olduğu gibi bu tür atıkları değerlendiren yatırımlar desteklenerek gerçekleştirilmelidir. Bu konuda ülkemizde peyniraltı suyundan toz üretimi yapan MİS (Balıkesir-Gönen), PINAR (İzmir), MAMSAN (Edirne-Havsa) ve MAYBİ (Tekirdağ-Malkara) olmak üzere 4 tane işletme bulunmaktadır. Bununla birlikte, küçük işletmelerin, prosesleri sonucu oluşturdukları peyniraltı suyunu doğrudan veya dolaylı olarak alıcı ortamlara deşarjı yerine, yakın bölgelerinde bulunan ve bu tür atıkları değerlendiren işletmelere vermeleri teşvik edilmelidir.

Kaynak: tubitak.gov.tr

Yazar: nightshift

1 thought on “Peynir altı suyu

    FoNeM

    (Ekim 3, 2008 - 01:08)

    peynirsiz bir gun geciremeyen bir insan olan ben kesinlikle ve kesinlikle peyniralti suyunun kaybedilmemesi dusuncesine kapildim bu yaziyi okuduktan sonra. aman efendim sahip cikin dogalliga sonra her sey yapay olacak ki zaten o yolda ilerliyoz…

Bir Yorum Yazın